"Bình tâm"

Giờ đây khi mà thời hiệu khởi kiện sắp hết hiệu lực theo Luật dân sự (8/2010), những người dân ở Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và TP.HCM đang phải chạy đôn chạy đáo, hối hả xúc tiến các thủ tục pháp lý để khởi kiện Vedan mà không biết được kết quả "cuộc chiến pháp lý" này sẽ đi đến đâu?

Câu hỏi đặt ra là trong gần 2 năm qua chính quyền các địa phương liên quan đã làm gì để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người nông dân trước thảm họa mà Vedan gây ra? Việc "nước đến chân mới nhảy" này trước hết là lỗi từ phía chính quyền đã không thực sự vì quyền lợi của người dân để xử phạt kiên quyết Vedan phải trả lại sự trong lành cho dòng sông Thị Vải và buộc Vedan phải đền bù xứng đáng cho người nông dân những gì mà họ đã bị thiệt hại trong suốt 14 năm qua.

Điều trớ trêu là trong khi Vedan đang là thủ phạm của việc bức tử sông Thị Vải, tàn phá nặng nề môi trường thì lại nhận được giải thưởng "Sản phẩm an toàn vì sức khỏe cộng đồng năm 2009". May mà giải thưởng nói trên bị "phanh" lại, nếu không thì không biết "chuyện đùa dai" này sẽ dẫn công luận tới đâu.

Chính sự "bình tâm" của các cấp chính quyền trong thời gian qua đã tạo điều kiện cho Vedan lẩn tránh thực thi các nghĩa vụ pháp lý của mình trước thảm họa tồi tệ mà họ cố tình gây ra.

Luật gia Lê Hiếu Đằng, phó chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về dân chủ và pháp luật thuộc Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam khẳng định: “Việc Vedan suốt thời gian qua cứ cù nhầy trong việc thoả thuận số tiền bồi thường, đưa ra mức giá bồi thường quá thấp so với thiệt hại do chính Vedan gây ra dẫn đến việc phải đưa nhau ra toà hôm nay có nguyên nhân từ thái độ thiếu kiên quyết đối với Vedan của chính quyền các địa phương liên quan. Mình có quyền, có hệ thống chính trị mà không chế tài được đơn vị vi phạm tức là thừa nhận mình yếu kém”.

Thiếu hiệu năng

Vedan lén lút xả chất thải bức tử dòng sông Thị Vải trong 14 năm trời mà không bị phát hiện cho thấy hiệu năng của các cơ quan chức năng các địa phương nói trên bất cập như thế nào. Nhưng trong 2 năm qua, các chính quyền sở tại cũng đã không hỗ trợ nhiệt tình những người nông dân bị hại tiến hành khẩn trương công tác thống kê, đánh giá những thiệt hại về môi sinh, môi trường, sản xuất kinh doanh, để hiện hữu thành các số liệu cụ thể trên cơ sở các luận cứ khoa học và thực tiễn thuyết phục.

Thực tiễn công tác này ở các địa phương thời gian qua triển khai rất chậm chạp. Các số liệu đánh giá tác động môi trường, thiệt hại của người nông dân còn thiếu cơ sở khoa học và thực tiễn. Bằng chứng là trong các cuộc làm việc của Vedan với các địa phương bị hại đã không thống nhất được mức đền bù. Tất nhiên điều này có lý do "cò cưa" của Vedan nhưng một phần cũng là những số liệu các địa phương đưa ra còn chưa thống nhất và thiếu cơ sở khoa học. 

Thật hài hước trong cuộc làm việc với Vedan (ngày 20/7), một lãnh đạo của TP.HCM khi bị Vedan bác bỏ số tiền đền bù 32 tỷ đã hồn nhiên hỏi đối phương: “Tóm lại, con số Vedan muốn bồi thường là bao nhiêu?”  Ô hay, mình phải chứng minh được cho Vedan con số đưa ra là có cơ sở, không thể bác bỏ và buộc Vedan phải chấp nhận chứ sao lại hỏi "khó" đối phương thế ?

Một vấn đề thật khó chấp nhận là trước vấn nạn Vedan, các chính quyền  liên quan lại giải quyết theo kiểu "cát cứ địa phương" mà không phối hợp đồng bộ, tạo nên sức mạnh tổng hợp để có thể xử lý triệt để Vedan.

Ông Huỳnh Văn Tới, trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Đồng Nai đã tuyên bố trong cuộc họp báo ngày 15/7/2010 rằng: "Đồng Nai có cách xử lý riêng vụ Vedan" (tức là không kiện Vedan mà nhận tiền "hỗ trợ" 15 tỷ đồng từ Vedan). Về vấn đề này, luật gia Lê Hiếu Đằng cho rằng: việc Đồng Nai không muốn khởi kiện Vedan đã phá vỡ ý chí thống nhất giữa TP.Hồ Chí Minh – Đồng Nai – Bà Rịa Vũng Tàu trong việc kiên quyết đưa Vedan ra toà nhằm tránh hậu hoạ về sau cho môi trường và người dân từ các công ty khác đang và sẽ hoạt động tại Việt Nam. Việc thoả hiệp của Đồng Nai dễ dẫn đến tiền lệ xấu về sự thiếu thống nhất trong ý chí bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cộng đồng xã hội.

Còn một điều khó hiểu nữa là các địa phương liên quan trong thảm họa Vedan thời gian qua hầu như chỉ quan tâm đến phương án Vedan đền bù cho nông dân bị hại mà không hề đề cập đến việc buộc Vedan phải thực thi các giải pháp môi trường cần thiết nhằm trả lại sự sống cho dòng sông Thị Vải đã bị bức tử hơn chục năm qua.

Khôi phục niềm tin

Nông dân Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và TP.Hồ Chí Minh đang chạy đua với thời gian để khởi kiện Vedan ra tòa và mong công lý sẽ xử lý thích đáng Vedan sau những hành vi vi phạm luật pháp, huỷ hoại môi trường sống, làm thiệt hại lợi ích chính đáng của người nông dân. Xử lý triệt để vụ Vedan cũng là một lời cảnh cáo nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm môi trường đang ngày một diễn ra nhiều hơn ở nước ta.

Bà Vân, một nông dân là chủ mấy đìa tôm thuộc huyện Cần Giờ, TP.Hồ Chí Minh đã bị phá sản vì tôm chết do thảm họa Vedan, bức xúc:" Chúng tôi chờ đợi lâu quá rồi. Hãy giải quyết ngay vụ việc dân sự cụ thể này đi để cho dân nhờ."

Ngọc Dũng - Tamnhin.net